Z okazji 680. rocznicy nadania Bydgoszczy praw miejskich polecamy zestaw najnowszych publikacji poświęconych historii i rozwojowi miasta.
Wydaw. PejzażKanał Bydgoski : 250 lat historii / Tomasz Izajasz ; [tłumaczenie Karolina Izajasz]. – Bydgoszcz : Muzeum Kanału Bydgoskiego ; Wydawnictwo Pejzaż, Stadnicki s. k., 2024.
Sygn. 178882
„Woda jest wielkim darem i skarbem. Z niej wyszliśmy i dzięki niej istniejemy” Słowa prof. S.E. Zenina wydają się szczególnie oczywiste w kontekście historii Bydgoszczy. To Brda, Wisła i Kanał Bydgoski przez wieki były siłami sprawczymi dla rozwoju miasta. W 250. rocznicę budowy Kanału Bydgoskiego warto podkreślić wagę drogi wodnej łączącej Wisłę i Odrę. Kanał wraz z Brdą w nierozerwalny sposób tworzyły węzeł wodny wywierając znaczący wpływ na rolę miasta w regionie, ale również na mieszkańców. Znaczenie wody w Bydgoszczy początkowo wyrażało się przede wszystkim w gospodarce miasta, Brda stanowiąca arterię komunikacyjną decydowała o dobrobycie mieszkańców. Z kolei po wielu latach upadku miasta, to właśnie Kanał Bydgoski dał impuls do odrodzenia i wzrostu znaczenia Bydgoszczy. (…)
„Dziś Brda i tereny nad nią są wizytówką Bydgoszczy, a Kanał Bydgoski od wielu lat dzięki staraniom społeczników i władz miasta również powoli odzyskuje blask. Jest wyjątkowym zabytkiem hydrotechnicznym. Ta jedyna w swoim rodzaju droga wodna, jest wyposażona w system śluz nie mający sobie równego w innych tego typu obiektach. 250. rocznica budowy Kanału Bydgoskiego jest okazją do upamiętnienia powstania tej ważnej dla rozwoju i tożsamości Miasta inwestycji, jak i podkreślenia wagi wodnych aspektów naszego miasta. Od 2005 roku „Cud techniki XVIII wieku” znajduje się w Rejestrze Zabytków Województwa Kujawsko-Pomorskiego, trwają też prace nad wpisaniem go na listę Pomników Historii. W niniejszym wydawnictwie albumowym przedstawiona została historia Bydgoskiego Obszaru Wodnego wraz z dokumentacją ikonograficzną znajdującą się w zasobach prywatnych oraz bydgoskich i zagranicznych instytucji.“
Fragment z wstępu Tomasz Izajasz
MOBSkarb Bydgoski : wystawa stała w Muzeum Okręgowym im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy / [autorzy: Jarosław Kozłowski, dr Krzysztof Jarzęcki]. – Bydgoszcz : Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, 2024.
Sygn. 178858
Zawiera dokładne opisy 630 obiektów, w tym ich określenie w świetle najnowszej wiedzy, metrologię, literaturę, a nawet numery inwentarza polowego nadane w trakcie eksploracji w dniu znalezienia. Jest to zasób wiedzy, który pozwala nie tylko zrozumieć Skarb, ale też samodzielnie podjąć jego badania. Oczywiście, autorzy przedstawiają historię Skarbu i wiedzę, jaką dotychczas udało się pozyskać na jego temat.
Wątek badawczy jest bardzo ważną częścią tej publikacji, ale autorzy pomyśleli o wszystkich odbiorcach. Pokazują niezwykłą historię jego ukrycia i odkrycia oraz kontekst kulturowy powstania i użytkowania tych przedmiotów. To obraz świata sprzed wieków, który bardzo różni się od naszego, a jednocześnie ma z nim wiele wspólnego. Można poznać też poezję napisów w różnych językach i wiele małych dzieł sztuki-wytworów dawnych złotników i mincerzy.
Książka jest efektem pracy zespołu utworzonego i koordynowanego przez Muzeum. Tekst napisali Jarosław Kozłowski i Krzysztof Jarzęcki, fotografie wykonał Wojciech Woźniak, opracowanie graficzne, skład i przygotowanie do druku to dzieło Ewy Widackiej-Matoszko. Można też zobaczyć efekty benedyktyńskiej pracy konserwatorów, inwentaryzatorów i innych osób oraz specjalistów z zewnątrz, których zachwycił Skarb Bydgoski.
Archiwum Państwowe w BydgoszczyPamiętajmy o regionie : wybór źródeł historycznych dla szkół podstawowych z zasobu Archiwum Państwowego w Bydgoszczy / [wybór i opracowanie] Dariusz Chyła, Krzysztof Klapka. – Bydgoszcz : Archiwum Państwowe w Bydgoszczy, 2025.
Sygn. 178049, 178871
Ze wstępu: „Oddajemy do Państwa rąk publikację, która w zamyśle ma służyć nauczycielom i uczniom. Są to materiały edukacyjne dla szkół. W związku z tym, że w przestrzeni publicznej rośnie zainteresowanie poznawaniem przeszłości najbliższego otoczenia – rodziny, miejscowości czy regionu, archiwa państwowe od wielu lat starają się wyjść na przeciw tym potrzebom. Także Archiwum Państwowe w Bydgoszczy stara się szeroko popularyzować posiadane przez siebie zbiory i pokazać, że mogą one odgrywać niebagatelną rolę w procesie nauczania historii w szkołach.
Publikacja różni się od podobnych tworzonych w innych archiwach – nie znajdziemy w niej scenariuszy lekcji archiwalnych, kart pracy, przykładowych pytań i odpowiedzi. Nie ma ich tutaj, ponieważ cel powstania publikacji był odmienny. Ma ona dać nauczycielowi narzędzia umożliwiające „zregionalizowanie” nauczania przedmiotu historia.
Regionalizację tę proponujemy osiągnąć poprzez „przemycanie” na lekcjach historii (tam, gdzie to możliwe) przykładów wydarzeń, procesów czy zjawisk z historii regionu z uwzględnieniem źródeł archiwalnych przechowywanych w Archiwum Państwowym w Bydgoszczy wraz z jego Oddziałem w Inowrocławiu”.
Stara szufladaOd huzarów do czołgów : historia bydgoskich obiektów wojskowych / Krzysztof Drozdowski. – Chrzan : Stara Szuflada, 2024.
Sygn. 176343, 176344
Tekst autora: „W 2017 roku opublikowałem książkę pt. Bydgoska architektura militarna w latach 1772 – 1945, która spotkała się z przychylnymi recenzjami i dużym zainteresowaniem wśród czytelników. Otrzymałem również od ówczesnego szefa Rejonowego Zarządu Infrastruktury podziękowania za zasługi w promowaniu instytucji. Umożliwiono mi również zwiedzenie obiektu Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych, a także Mesy Oficerskiej, która dawniej była siedzibą komendanta Szkoły. Wielokrotnie proszono mnie również o pomoc w trakcie uroczystości wojskowych, czy też w budowie pomnika Józefa Piłsudskiego. Najciekawszym zadaniem była merytoryczna pomoc w przygotowaniu Izby Pamięci znajdującej się w koszarach przy ul. Gdańskiej. Udało mi się także poprowadzić kilkakrotnie spacery tematyczne szlakiem bydgoskiej architektury militarnej, cieszące się zawsze dużym zainteresowaniem. Od momentu publikacji ukazało się na różnych aukcjach internetowych kilka ciekawych fotografii. Tekst jednakże wymagał pewnych uzupełnień, odświeżenia i naniesienia poprawek. Stąd też po sześciu latach, dzięki wydawnictwu Stara Szuflada, na rynku wydawniczym ukazuje się nowa, zaktualizowana jej wersja”.
Wydaw. CzarneKieszonkowa metropolia : W rok dookoła Bydgoszczy / Michał Tabaczyński. – Wydanie I. – Wołowiec : Wydawnictwo Czarne, 2025.
Sygn. 177209, 177210
Co wiemy o Bydgoszczy? Michał Tabaczyński przekonuje, że na tożsamość tego miejsca składają się „gorączka niedookreślenia” i wyparta przeszłość. Nowoczesność przynieśli tu Niemcy, inwestując w Pruską Kolej Wschodnią i kanał łączący Noteć z Brdą. Projektowali swój mały Berlin, miasto idealne, którego ślady widać do dziś. Znani pisarze, owszem, odwiedzali Bydgoszcz, ale stacjonowali w koszarach (Heinrich Böll) albo pracowali w miejskiej rzeźni (J.D. Salinger). Mniej znani, jak Mieczysław Piotrowski, umieszczali tu akcję swoich najlepszych powieści. Nad tym „miastem niczyim” musiała się jednak unosić szczególna aura, skoro w międzywojniu stało się ezoteryczną stolicą Polski, do której zjeżdżali jasnowidze, by zakładać swoje wydawnictwa i gabinety.
Kieszonkowa metropolia to także książka osobista, bo Michał Tabaczyński opowiada o swoim miejscu urodzenia – to wyprawa w głąb siebie, do „miasta, którego nie ma”. Może właśnie w Bydgoszczy najlepiej się myśli o czasie, pamięci i historii?
„Najpełniej żyłem w tym mieście, kiedy mnie ono nic nie obchodziło. Jak zwierzę w dziczy: miałem tu swoje wydeptane ścieżki, bezpieczne kryjówki, a węch ostrzegał przed zagrożeniem. Ale to minęło. Teraz, zamiast w nim po prostu żyć, często o nim myślę. I wydaje mi się tak o wiele ciekawsze. Krzyżują się tu historie naszego świata. Bydgoszcz opowiada porywająco o niedolach nowoczesnego mieszczaństwa, narodowej zemście, rasowej nienawiści, triumfie nieracjonalności. Ale także o pięknej epoce europejskiej cywilizacji, zjawiskowości architektury, która ma zdolność kształtowania ludzkiej świadomości, o geniuszu, wolności, bajecznym bogactwie. Bydgoszcz opowiada nam Polskę spoza tradycyjnych mitów, ludowych legend i arcypolskich tożsamościowych fabuł. Gdzieś z boku i z oddali. Nie pretenduje do odgrywania roli centrum świata. Jest jego podwórkiem”. Autor
SorusOpowieści znad Brdy / Andrzej Piechocki. – Wydanie I. – Poznań : Sorus, 2024.
Sygn. 177671, 177672
Opowieści znad Brdy to historia o ludziach, których życie splata się z dziejami Bydgoszczy. Śledząc losy postaci i przyglądając się ich codzienności, poznajemy miejsca, które były ważne nie tylko dla nich, ale także dla całej lokalnej społeczności. Atmosferę dawnych lat poczujemy, podążając za bohaterami wciągających scenek rodzajowych, jak „Hala Targowa”, „Latarnik” czy „Policjantki”, będących pamiątką po tym, co już minęło. Każda miejscowość skrywa swoją tajemnicę. Czy kryminalna zagadka jeziora Szczytno zostanie rozwiązana?
Rodzinne zapiski, zachowane fotografie i osobista perspektywa autora stały się scenariuszem wciągającej opowieści o przeszłości i odnajdywaniu się w nowej rzeczywistości. Ta książka to nie tylko podróż w czasie, ale także inspiracja do refleksji nad zmieniającymi się realiami i nastrojami, które kształtują nasze życie.
Przygotuj się na fascynującą podróż wzdłuż Brdy przez miasto, które żyje i rozwija się, zachowując zarazem kawałki swojej historii w każdym zakątku.
Źródła:
www.projektpejzaz.pl
www.muzeum.bydgoszcz.pl
www.bydgoszcz.ap.gov.pl
www.stara-szuflada.pl
www.czarne.com.pl
www.sorus.pl